آشنایی با تحقیق توصیفی
اگر نسبت به انواع مختلف تحقیق شناخت داشته باشید احتمالاً عنوان تحقیق توصیفی را تا به حال بارها شنیدهاید. شاید همیشه این سوال هم در ذهنتان بوده که تحقیق توصیفی چیست و چه زمانی بهتر است از آن استفاده کنیم. وقتی بخواهیم جستجوی همه جانبه در مورد یک واقعیت خاص داشته باشیم و از اطلاعات جدیدی استفاده کنیم باید سراغ تحقیق توصیفی برویم. اگر کمی در مورد عنوان این تحقیق متمرکز شویم میفهمیم که قرار است حالات و جزئیات یک رویداد را توصیف کنیم.
دلیل اهمیت تحقیق توصیفی چیست؟
اولین چیزی که باید در مورد تحقیق توصیفی بدانیم دلیل اهمیت آن است. این تحقیق هم از لحاظ کاربردی و هم از نظر بنیادی بسیار مهم است. از لحاظ کاربردی نتایج این تحقیق میتواند برای تصمیم گیری یا سیاستگذاریهای کلان مورد استفاده قرار گیرند. به همین دلیل تحقیقات توصیفی در نهادهای سیاسی اهمیت زیادی دارد. اگر اهمیت بنیادی این تحقیق را بخواهیم بررسی کنیم باید به کشف حقایق و واقعیتهای جهان خلقت اشاره کنیم. این مدل از تحقیقات توصیفی بیشتر در علومی مثل فیزیک شیمی یا زیست شناسی کاربرد دارد. در واقع محققان تحقیق توصیفی تلاش میکنند روابط علت و معلولی متغیرها را پیدا کرده و قوانین علمی را کشف نمایند.
برای تحقیق توصیفی از چه روشهایی میتوانیم استفاده کنیم؟
تحقیق توصیفی فقط به یک روش خاص محدود نمیشود و انواع مختلفی از شیوهها را برای پیادهسازی آن میتوانیم مورد استفاده قرار دهیم. هر کدام از این روشها در شرایط و زمان خاصی کاربرد دارند. سعی میکنیم شناخت خوبی از آنها برای شما ایجاد کنیم تا بهترین روش را برای برطرف کردن مشکل خودتان مورد استفاده قرار دهید.
تحقیقات پیمایشی
تحقیقات پیمایشی اولین روش تحقیق توصیفی هستند که به سه شکل مقطعی، طولی و دلفی انجام میشوند. هر کدام از این روشهای تحقیق پیمایشی در شرایط خاصی کاربرد دارند. مثلاً روش مقطعی برای گردآوری دادهها در یک مقطع زمانی از طریق نمونهگیری مورد استفاده قرار میگیرد. روش طولی نیز دادهها را در بازههای زمانی مختلف گردآوری میکند. از روش دلفی نیز زمانی استفاده میشود که بخواهیم در مورد یک موضوع خاص به اتفاق نظر برسیم.
اقدام پژوهی
روش دیگری که برای تحقیقات توصیفی میتوانیم از آن استفاده کنیم اقدام پژوهی است که مربوط به پژوهشهای آموزشی و توصیف پدیدههای مرتبط با نظام آموزشی میشود. اقدام پژوهی معمولاً در چهار مرحله تشخیص و برنامهریزی، تلاش برای برطرف کردن مشکل، مشاهده تغییرات انجام شده و مرحله تحلیل و تعدیل انجام میشود. معمولاً پژوهشگرانی که سراغ این روش میروند از آزمونهایی مثل آزمون فرض آماری بهره نمیبرند.
بررسی موردی
سومین روشی که برای تحقیقات توصیفی میتوانیم از آن استفاده کنیم این است که یک مورد را مد نظر قرار داده و آن را از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار دهیم. موردی که انتخاب میکنیم میتواند حد و مرز مشخصی داشته باشد یا چندین عامل را شامل شود. در نظام آموزشی هم ممکن است از روش بررسی موردی استفاده گردد. هرچند این روش در بسیاری از زمینههای کاری نیز کاربرد دارد.
تحقیق همبستگی
اگر بخواهیم رابطه بین متغیرها را بررسی کنیم باید سراغ روش تحقیق همبستگی برویم. این مدل تحقیق براساس همبستگی دو متغیری ، رگرسیون و کواریانس انجام میشود. وقتی همبستگی متغیری را هدف قرار میدهیم یعنی میخواهیم متغیرها را دو به دو بررسی کنیم. در رگرسیون نیز میخواهیم آینده یک یا چند متغیر را با توجه به تغییرات فعلی پیش بینی کنیم. از طرفی اگر قرار باشد مجموعهای از همبستگیهای دو متغیری را مورد بررسی قرار دهیم، سراغ روش کواریانس میرویم.
روش پس رویدادی
آخرین روش تحقیق توصیفی که در آن پژوهشگر سعی میکند از طریق متغیر وابسته به بررسی علل احتمالی وقوع متغیر بپردازد پس رویدادی نام دارد. از جمله تحقیقاتی که با این روش انجام میشوند علل عقب ماندگی یا پیشرفت تحصیلی کودکان هستند. در شرایطی این تحقیق استفاده میشود که علل عقب ماندگی یا پیشرفت در اختیار محقق نباشند. محقق باید ابتدا افراد را شناسایی کرده و از طریق آنها به الگوهای رفتاری پیشرفت یا عقب ماندگی برسد.
تحقیق توصیفی در چند مرحله انجام میشود؟
تحقیق توصیفی بهتر است در شش مرحله انجام شود تا به هدف مورد نظر برسد. با مراحل انجام تحقیق توصیفی بیشتر آشنا میشویم:
- انتخاب موضوع:طبیعتاً در اولین گام محقق باید موضوع مورد نظر خود را مشخص کند. بهتر است محققین سراغ موضوعاتی بروند که به آنها علاقه داشته و در ذهنشان سوالات گوناگونی در مورد آنها داشته باشند.
- مطالعه:به عنوان یک محقق وقتی موضوع را انتخاب کردید باید تا جای امکان در مورد آن مطالعه کنید. مطالعات ابتدایی به شما درک و بینش عمیقی در مورد موضوع میدهند و هنگام جمع آوری اطلاعات دقیقتر عمل خواهید کرد.
- روش جمع آوری اطلاعات: روشهای مختلفی برای جمع آوری اطلاعات وجود دارند که بسته به موضوع تحقیق باید یکی از آنها را انتخاب کنیم. مثلاً میتوانیم از مصاحبه حضوری بهره ببریم، سراغ نظرسنجی برویم یا اقدام به تنظیم پرسشنامه کنیم.
- تحلیل اطلاعات:دادههای خامی که از طریق تحقیق به دست آوردهایم را باید جمع آوری، سازماندهی و تحلیل کنیم تا به اطلاعات جدیدی در مورد موضوع تحقیق برسیم. اگر این مرحله با دقت و به خوبی انجام نشود تمام هزینه و زمانی که صرف کردهایم بیهوده بوده است.
- نتیجهگیری:وقتی به اطلاعات دقیق در مورد موضوع تحقیق رسیدیم و تجزیه و تحلیلهای خودمان را انجام دادیم وقت آن میرسد که پاسخ سوالهای خودمان را پیدا کنیم. یعنی دقیقاً به هدفی برسیم که از اول کار دنبال آن بودهایم.
- اشتراک اطلاعات:وقتی پاسخ سوالهای خودمان را پیدا کردیم اکنون زمان آن است که نتایج حاصل از تحقیق خودمان را با دیگران به اشتراک بگذاریم. به این ترتیب همه مردم میتوانند نتایج چندین ماه تحقیق ما را از نزدیک مطالعه کنند و جهان پیرامون خود را بهتر بشناسند.
جمعبندی
تحقیق توصیفی روشی جامع و عالی برای شناخت یک موضوع و کسب اطلاعات در مورد آن است. این روش به آمار وابستگی زیادی دارد اما نتایج آن نیز میتوانند اطلاعاتی عمیق به یافتههای گذشته انسانها اضافه کنند. برای اینکه تحقیق توصیفی شما به بهترین شکل انجام شود حتماً روشی را انتخاب کنید که متناسب با موضوع باشد. مخصوصاً اگر قرار است تحقیق شما با روشهای آماری انجام شود حتماً قبل از آغاز کار روشهای آماری مورد نظر روش تحقیق را یاد بگیرید.
چناچه شما در حال انجام یک تحقیق دانشگاهی هستید، مطالعه مطالب زیر برای شما پیشنهاد می شود.
