مقدمه
برخلاف آن چیزی که در جامعه باب شده است، تحقیق فقط تعیین یک فرضیه و کشف یک نتیجه برای آن نیست. تحقیق و پژوهش یکی از مسائل پیچیدگی است که دارای روش های مختلفی بوده که هر کدام از این روش ها به نوبه خود منحصر به فرد است. انواع روش های تحقیق و پژوهش در واقع تکنیک ها و رویه هایی هستند که برای جمع آوری، تجزیه و تحلیل داده های مختلف برای رسیدن به پاسخ مناسب به سوالات تحقیق و آزمون فرضیه های تحقیق استفاده می شوند. انواع مختلفی از روش های پژوهش وجود دارند که هر کدام نقاط ضعف و قوت خاصی دارند. در ادامه مقاله قصد داریم بیشتر در مورد انواع روش های تحقیق و پژوهش و جزئیات هر کدام برای کمک به انجام تحقیق صحبت کنیم.
انواع روش های تحقیق و پژوهش
برای رسیدن به بهترین نتیجه هنگام تحقیق و پژوهش، لازم است که بهترین روش را برای این منظور انتخاب نمایید. چندین نوع اصلی از روش تحقیق و پژوهش وجود دارند که می توانید از آن ها برای جمع آوری، تجزیه و تحلیل داده ها استفاده کنید. تحقیقات عمدتا برای به دست آوردن دانش برای پشتیبانی از یک موضوع، یا جستجو در مورد یک مفهوم و یا نظریه خاص و رسیدن به یک نتیجه قاطع در مورد آن نظریه انجام می شود. تحقیق عموما رویکردی برای کسب دانش است که برای تفسیر، توزیع داده ها و استخراج آن ها مورد نیاز است. برای اطمینان از ارائه یک تجربه و نتیجه کامل، ضروری است که پژوهش از نظر کیفیت برتر باشد و اینجاست که روشهای تحقیق به کمک میآیند.
1. تحقیق توصیفی (Descriptive Research)
تحقیق توصیفی یکی از انواع روش های تحقیق و پژوهش است که با نظرسنجی های مختلف حقیقت را پیدا می کند. این شکل از تحقیق برای توصیف وضعیت حاکم بر امور انجام می شود. این روش تحقیق بر روی گزارش واقعی تاکید دارد. محقق نمی تواند متغیرهای دیگر را کنترل کند؛ بلکه می تواند جزئیات را همانطور که اتفاق افتاده و یا در حال وقوع است، گزارش دهد. پژوهشگران عمدتا از رویکرد تحقیق توصیفی برای زمانی که هدف تحقیق رمزگشایی از ویژگی ها و روندهای مختلف استفاده می کنند. بنابراین، این نوع تحقیق بیشتر روی مشاهده، پیمایش و مطالعه موردی تمرکز دارد.
برای مطالعه بیشتر راجع به این روش از تحقیق، به صفحه ” تحقیق توصیفی چیست ” مراجعه نمایید.
2. تحقیق تحلیلی (Analytical Research)
تحقیق تحلیلی یکی از انواع روش های تحقیق و پژوهش است که در آن محقق باید به داده ها و اطلاعات واقعی موجود بسنده کند. این اطلاعات برای ارزیابی دقیق داده ها مورد استفاده قرار می گیرند. این شکل از تحقیق معمولا توسط محققین انجام می شوند تا بتوان شواهدی را کشف کرد که از تحقیق حاضر آن ها حمایت می کند و تحقیق آن ها را معتبرتر نشان می دهد. برای ساختن ایده های تازه در رابطه با موضوع تحقیق، می توان از روش تحقیق تحلیلی کمک گرفت. از جمله مهم ترین روش های تحقیق تحلیلی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- متاآنالیز
- تحقیقات ادبی
- آزمایش های علمی
- یادگیری افکار عمومی
3. تحقیقات کاربردی (Applied Research)
تحقیقات کاربردی، همانطور که از نامشان مشخص است به نوعی تحقیق گفته می شود که می توانند راه حل مناسب را ایجاد کنند. زمانی از این نوع تحقیق استفاده می شود که جامعه با موضوعی مواجه شود که نیاز به راه حل فوری دارد. در این صورت تحقیقاتی انجام می شوند تا بتوان راه حل مناسب جامعه را پیدا کرد. در درجه اول از تحقیقات کاربردی برای حل و فصل مسائلی که در زندگی روزمره وجود دارند، استفاده می شود. این نوع تحقیق می تواند برای کشف راه حل هایی در مورد مسائل مربوط به بخش های مختلف آموزش، مهندسی، تجارت، روانشناسی و … انجام می شود. تحقیقات کاربردی خود دارای 3 نوع هستند که آن ها را شرح می دهیم.
مثال: برای اینکه درک بهتری از تحقیقات کاربردی داشته باشید، اجازه دهید یک مثال ارائه کنیم. در یک شرکت ممکن است محقق از تحقیقات کاربردی با هدف بهبود رویکرد کارکنان استفاده کند. در واقع هدف انجام تحقیقاتی است که برای انتخاب کارکنان مناسب برای موقعیت های خاص شرکت، انجام می شوند.
- تحقیقات ارزیابی: تحقیقات ارزیابی تحقیقاتی هستند که در آن داده های غالب در مورد موضوع برای رسیدن به تصمیمات مناسب تفسیر می شوند.
- تحقیق و توسعه: این نوع تحقیق متمرکز بر راه اندازی محصولات یا خدمات تازه است که بر الزامات بازار هدف تمرکز دارد.
- اقدام پژوهی: اقدام پژوهی نوعی تحقیق است که با هدف ارائه راه حل های عملی برای برخی مسائل تجاری با جهت دهی مناسب به آن ها استفاده می شود.
4. تحقیقات بنیادی (Fundamental Research)
تحقیقات بنیادی نوعی از روش های تحقیق هستند که در درجه اول به تدوین یک نظریه و یا درک یک موضوع خاص می پردازند. پدیده طبیعی تحقیقات بنیادی با هدف کشف اطلاعات با یک پایگاه کاربردی گسترده و تکمیل کننده مفاهیم موجود در یک زمینه یا صنعت خاص است. تحقیق در ریاضیات محض و یا تحقیق در مورد تعمیم رفتارهای انسانی نمونه ای از تحقیقات بنیادی محسوب می شوند. این شکل از تحقیقات عمدتا در حوزه های مختلفی مانند آموزش، روانشناسی و علم انجام می شوند.
برای مثال، در حوزه روانشناسی تحقیقات بنیادی به فرد یا شرکت کمک میکند تا بینش بهتری در مورد برخی رفتارها به دست آورد. مثلا تحقیق در مورد اینکه چگونه مصرف کافئین روی دامنه توجه دانش آموزان تاثیر می گذارد، یکی از انواع تحقیقات بنیادی است.
5. تحقیقات کمی (Quantitative Research)
تحقیقات کمی همانطور که از نام آن ها مشخص است، بر اساس اندازه گیری مقدار یا کمیت خاص انجام می شوند. این نوع روش بر گردآوری و تفسیر داده های عددی تمرکز می کنند و می توانند برای کشف میانگین و یا الگوی پیش بینی نیز مورد استفاده قرار گیرند. این شکل از تحقیق بر اساس عدد است و تحت دو نوع تحقیق اصلی قرار دارد. برای رسیدن به نتیجه در تحقیقات کمی می توان از جداول، داده ها و نمودارهای مختلف استفاده کرد. نتایج حاصل از این تحقیق قابل اندازه گیری است و برخلاف نتایج تحقیقات کیفی قابل تکرار است. این نوع تحقیق برای تحقیقات علمی و میدانی مورد استفاده قرار می گیرد.
تحقیقات کمی معمولا شامل تعداد زیادی از افراد و بخش عظیمی از داده ها می شوند. این نوع تحقیقات دامنه دقت بسیار زیادی دارند و می توان آن ها را برای رویکردهایی مانند تحقیقات توصیفی، همبستگی و یا تجربی استفاده کرد. تحقیقات کمی خود دارای روش های مختلفی هستند که در ادامه به آن ها اشاره می کنیم.
- تحقیق آزمایشی: تحقیق آزمایشی یکی از بهترین تحقیقاتی است که برای بررسی تاثیر متغیرهای وابسته روی متغیرهای مستقل انجام می شود.
- نظرسنجی: نظرسنجی ها شامل پرسیدن سوالات از تعداد مشخص یا مجموعه ای از افراد به صورت آنلاین، حضوری یا تلفنی است.
- مشاهده (سیستماتیک): این روش شامل تشخیص هر رخداد و نظارت بر آن در یک محیط طبیعی است.
- پژوهش ثانویه: این تحقیق بر استفاده از داده هایی که قبلا برای اهداف دیگری مانند نظرسنجی های ملی جمع آوری شده بودند، تمرکز دارد.
6. تحقیق کیفی (Qualitative Research)
تحقیق کیفی به عنوان یکی از روش های تحقیق و پژوهش شناخته می شود. این شکل از تحقیق بیشتر روی کیفیت یک پدیده خاص استفاده می شود. این نوع تحقیق بیشتر روی پاسخ به سوال چی و چرا تمرکز دارد. به طور مثال، تصور کنید که در یک فروشگاه زنان بیشتر از مردان حضور دارند. با انجام یک مصاحبه از مردان و یا زنان، می توان تحقیق کیفی انجام داد و متوجه شد که «چرا» آقایان از فروشگاه بازدید نمی کنند.
تحقیق کیفی برای یافتن دلایل عمیق در رفتار انسان ها است. یعنی درک اینکه چرا برخی از اقدامات توسط افراد انجام می شوند و چرا افراد به افکار خاصی فکر می کنند. از طریق این تحقیق می توان عوامل مختلفی را که افراد را تحت تاثیر قرار می دهد تا به شیوه ای خاص رفتار کنند و یا ترجیحات آن ها کنترل شود، مورد بررسی قرار داد. یکی از نمونه های تحقیقات کیفی پژوهش انگیزشی است. این تحقیق بر رمزگشایی انگیزه ها و یا خواسته های ریشه دار از طریق روش های پیچیده مانند مصاحبه های عمیق تمرکز دارد. این نوع تحقیق برای کشف نظر و دیدگاه افراد برای موضوع یا پدیده خاص انجام می شود. روش تحقیق کیفی خود دارای چندین روش مختلف است که در ادامه به آن ها اشاره می کنیم.
- مشاهدات: در این روش تحقیق آنچه محقق می بیند، می شنود و یا با آن مواجه می شود به تفصیل ثبت می شود.
- مصاحبه ها: در این روش لازم است که محقق شخصا از افراد یا گروهی از آن ها سوال بپرسد.
- گروه های کانونی: این روش تحقیق کیفی شامل پرسیدن سوالات و بحث در میان گروهی از افراد برای نتیجه گیری از همان گروه است.
- نظرسنجی: در این نظرسنجی ها بر خلاف نظرسنجی های تحقیقاتی کمی، پرسشنامه ها شامل سوالات باز و گسترده است که نیاز به پاسخ های دقیق دارند.
- تحقیق ثانویه: این روش شامل جمع آوری داده های موجود مانند تصاویر، متون یا ضبط های صوتی یا تصویری است. این می تواند شامل تجزیه و تحلیل متن، تحقیق در مورد مطالعه موردی یا مصاحبه عمیق باشد.
7. تحقیق مفهومی (Conceptual Research)
یکی دیگر از انواع روش های تحقیق و پژوهش، روش تحقیق مفهومی است. این تحقیق مربوط به یک ایده یا یک نظریه انتزاعی است که توسط متفکران و فیلسوفان پذیرفته شده است. تحقیق مفهومی به عنوان روشی از تحقیق تعریف می شود که در آن تحقیق با مشاهده و تفسیر اطلاعات موجود در یک موضوع فعلی انجام می شود. هیچ آزمایش عملی برای تحقیق مفهومی مورد استفاده قرار نمی گیرد.
این روش اغلب توسط فیلسوفان مشهوری مانند ارسطو، کوپرنیک، انیشتین و نیوتن برای توسعه نظریه ها و بینش های تازه در مورد عملکرد جهان و بررسی نظریه های موجود از منظری متفاوت اتخاذ شده است. مفاهیم تحقیق مفهومی توسط فیلسوفان برای مشاهده محیط خود و مرتب کردن، مطالعه و خلاصه کردن اطلاعات موجود تنظیم شده است.
8. تحقیقات تجربی (Empirical Research)
تحقیقات تجربی در واقع یکی از انواع روش های تحقیق هستند که بر جنبه هایی مانند مشاهده و تجربه تمرکز دارند. هیچ تمرکزی روی نظریه یا سیستم در تحقیقات تجربی وجود ندارد و بیشتر بر اساس داده ها است. محقق می تواند بر اساس داده های بدست آمده نتیجه گیری کند که این داده ها با کمک مشاهده و آزمایش تایید می شوند. تحقیقات تجربی عمدتا برای تعیین اثبات اینکه متغیرهای خاصی به روش های خاص تحت تاثیر قرار می گیرند، انجام می شود.
این نوع تحقیق را می توان تحقیقات تجربی نیز نامید. در این تحقیق ضروری است که تمام حقایق و داده ها به صورت مستقیم از منبع دریافت شود تا محقق بتواند فعالانه اقدامات مورد نیاز را انجام دهد و مطالب مربوطه را برای به دست آوردن اطلاعات مورد نیاز دستکاری کند. در این تحقیق یک فرضیه ایجاد می شود و سپس مسیری برای تایید یا ابطال این فرضیه طی می شود. کنترلی که محقق بر متغیرهای درگیر دارد، این تحقیق را تعریف می کند. محقق می تواند یکی از این متغیرها را برای بررسی اثر آن تغییر دهد.
بهترین روش تحقیق و پژوهش چیست؟
هر یک از انواع روش های تحقیق و پژوهش با هدف خاصی برای بدست آورده اطلاعات و ارائه داده های مختلف مورد استفاده قرار می گیرند. بنابراین، امکان تعیین بهترین روش برای تحقیق و پژوهش وجود ندارد و عملا معیارهای بسیار زیادی می توانند روی این موضوع تاثیرگذار باشند. بسته به نوع فرضیه، حوزه تحقیقاتی و همچنین هدف از انجام تحقیقات، می توان از هر یک از روش های پژوهش ذکر شده کمک گرفت و با کمک آن ها به نتیجه دلخواه در تحقیق و پژوهش رسید.
جمع بندی
انواع روش های تحقیق و پژوهش می توانند تاثیر بسیار زیادی روی دانش علمی جامعه داشته باشند. در دانشگاه ها و مدارس، باید بسته به نوع موضوع از هر یک از روش های ذکر شده برای تحقیق و پژوهش استفاده شود تا بتوان به بهترین نتیجه رسید. هر یک از این روش های پژوهش تاثیر بسزایی روی کسب دانش، تحقیقات و بدست آوردن اطلاعات کیفی و کمی دارند و طبیعتا باید با در نظر گرفتن اطلاعات تخصصی در حوزه های مختلف انجام شوند. کمک گرفتن از گروه افراد متخصص و همچنین انجام این روش ها تاثیر بسیار زیادی روی نتیجه نهایی تحقیق و پژوهش خواهد داشت.
